‘भाकल’ लघुकथा सङ्ग्रह : सामाजिक यथार्थ, व्यङ्ग्य र मानवीय चेतनाको दस्तावेज
समीक्षक : जगन्नाथ आत्रेय, महेन्द्रनगर, कञ्चनपुर
भूमिका
नेपाली साहित्यमा कथा विधाले समयसँगै निरन्तर नवीन आयाम प्राप्त गर्दै आएको छ। समाजका विविध यथार्थ, मानवीय संवेदना, संघर्ष, मूल्य–मान्यता, विसङ्गति तथा परिवर्तनशील जीवनलाई कलात्मक ढङ्गले अभिव्यक्त गर्ने माध्यमका रूपमा कथा विधा अत्यन्त प्रभावकारी मानिन्छ। विशेषतः लघुकथाले सीमित आयतनमा गहन अनुभूति, सशक्त सन्देश र जीवनका गम्भीर यथार्थलाई प्रस्तुत गर्ने भएकाले समकालीन नेपाली साहित्यमा यसको लोकप्रियता बढ्दो छ।
यसै साहित्यिक परम्परालाई निरन्तरता दिँदै साहित्यकार रमेश पन्त ‘मीतबन्धु’द्वारा रचित ‘भाकल’ लघुकथा–सङ्ग्रह प्रकाशित भएको छ। यस कृतिमा समाजका विविध वर्ग, क्षेत्र र परिवेशसँग सम्बन्धित ४० वटा लघुकथाहरू सङ्ग्रहित छन्। शीर्षकदेखि कथावस्तुसम्म पुग्दा यो सङ्ग्रहले ग्रामीण जीवन, सामाजिक सम्बन्ध, सांस्कृतिक चेतना, राजनीतिक व्यवहार, धार्मिक प्रवृत्ति, आर्थिक असमानता, नैतिक मूल्य र मानवीय संवेदनाका अनेक पक्षलाई समेट्ने प्रयत्न गरेको देखिन्छ।
‘भाकल’ केवल कथाहरूको सङ्ग्रह मात्र होइन; यो समाजको बदलिँदो स्वरूप, आम नागरिकका अनुभूति, पीडा, संघर्ष र आशालाई साहित्यिक भाषामा अभिव्यक्त गर्ने दस्तावेजका रूपमा पनि देखापर्छ। लघुकथाको सीमित आकारभित्र गहिरो अर्थ र सशक्त सन्देश प्रस्तुत गर्नु यस सङ्ग्रहको उल्लेखनीय विशेषता हो।
कथाकार परिचय
रमेश पन्त ‘मीतबन्धु’ समकालीन नेपाली साहित्यका बहुआयामिक स्रष्टा हुन्। उनी गीत, गजल, कविता र लघुकथा विधामा समान रूपमा सक्रिय साहित्यकारका रूपमा परिचित छन्। नेपाली भाषाका साथै डोटेली र हिन्दी भाषामा समेत उनको सिर्जनात्मक उपस्थिति रहेको देखिन्छ। साहित्य सिर्जनासँगै उनी साहित्यिक संगठन, सम्पादन तथा लोकसंस्कृतिको संरक्षण र प्रवर्द्धनमा पनि सक्रिय रहँदै आएका छन्।
लेखकको जन्म बैतडी जिल्लाको तत्कालीन नागार्जुन गाविस–७, सिम डिब्ड्या, नौलाघर (हाल दशरथचन्द नगरपालिका–११) मा भएको हो। उनका पिता मानसिंह पन्त र माता कौशिला देवी पन्त हुन्। हाल उनी भीमदत्त नगरपालिका–१५, कञ्चनपुरमा बसोबास गर्दै आएका छन्। उनले स्नातकोत्तर तहसम्मको अध्ययन पूरा गरेका छन्।
प्रकाशित कृतिहरूमा संयुक्त कविता सङ्ग्रह ‘सहयात्रा’ (२०६४), कविता सङ्ग्रह ‘नकोरिएका आकृति’, गजल सङ्ग्रह ‘भुल्के घाम’ (२०७७), डोटेली भाषाको गजल सङ्ग्रह ‘वीरखाम’ (२०७७) तथा प्रस्तुत लघुकथा सङ्ग्रह ‘भाकल’ (२०८२) उल्लेखनीय छन्।
उनको साहित्यिक यात्राले सामाजिक यथार्थ, मानवीय संवेदना, स्थानीय संस्कृति र जनजीवनका विविध पक्षलाई केन्द्रमा राखेको पाइन्छ। विशेषतः सुदूरपश्चिम नेपालको लोकजीवन, भाषा, संस्कृति र त्यहाँका सामाजिक अन्तरविरोधलाई उनले आफ्ना रचनामा कलात्मक ढङ्गले अभिव्यक्त गर्ने प्रयास गरेका छन्। यस दृष्टिले उनी क्षेत्रीय चेतनालाई राष्ट्रिय साहित्यसँग जोड्ने स्रष्टाका रूपमा पनि परिचित छन्।
पुस्तक विवरण
पुस्तकको नाम : भाकल
पुस्तकको साइज : १३.५ × २१ सेमी
मूल पृष्ठ संख्या : ५४
जम्मा पृष्ठ : ६८
कथा संख्या : ४०
कभर : रङ्गिन
विधा : लघुकथा सङ्ग्रह
कृतिकार : रमेश पन्त ‘मीतबन्धु’
भाषा : नेपाली
प्रकाशक : मानसखण्ड फाउन्डेसन, कञ्चनपुर
प्रकाशन वर्ष : २०८२
प्रकाशित प्रति : ५०१
मूल्य : रु. २००
आवरण तथा कम्प्युटर संयोजन : कविराज भट्ट
मुद्रण : जगदम्बा पब्लिकेशन, कलङ्की, काठमाडौं
ISBN : 9789937192743
यस सङ्ग्रहमा ४० वटा लघुकथा समावेश गरिएका छन्। विषयसूची हेर्दा ‘भाकल’, ‘निष्कर्ष’, ‘पर्दाफास’, ‘कारोबार’, ‘चतुर काका’, ‘प्रगतिशील धर्मी’, ‘लघुपथ’, ‘दुईजिब्रे’, ‘लिछिडी’, ‘निर्णय’, ‘कुर्सीको ताकत’, ‘समुदायको सपना’, ‘लगानी’, ‘साइनबोर्ड’, ‘किसानका बा’, ‘बाँदरहरूको शहरयात्रा’, ‘विभेद’, ‘समय’, ‘आत्मबल’, ‘भगवान भरोसा’, ‘उज्यालो’, ‘फाटेको जुत्ता’, ‘पछुतो’, ‘गरिबीमाथि संस्कार’, ‘स्याल र भालुको मित्रता’, ‘मेरुदण्ड’, ‘लम्पसार’, ‘आदत’ लगायत विविध शीर्षकका कथाहरू समावेश छन्। शीर्षकहरूबाट नै सामाजिक, राजनीतिक, सांस्कृतिक तथा नैतिक विषयवस्तुको व्यापकता अनुमान गर्न सकिन्छ।
कथासङ्ग्रहबारे अभिव्यक्त विचार
यस कृतिको प्रारम्भिक भागमा समावेश ‘शुभकामना’, ‘प्रकाशकीय’ र ‘आफ्नो कुरा’ ले पुस्तकको उद्देश्य, लेखकको साहित्यिक दृष्टि तथा कृतिको भावभूमिलाई स्पष्ट पारेका छन्।
भाषा आयोगका सदस्य डा. पुष्करराज भट्टले शुभकामना मन्तव्यमा लेखकलाई सुदूरपश्चिमको स्थानीय समाज, संस्कृति र जनजीवनका विविध पक्षलाई लघुकथामार्फत प्रभावकारी रूपमा प्रस्तुत गर्ने सर्जकका रूपमा मूल्याङ्कन गरेका छन्। उनका अनुसार कथाहरूमा धर्म, राजनीति, सङ्घसंस्था, शिक्षा, सामाजिक विसङ्गति, जातीय विभेद तथा विपन्न वर्गको जीवन यथार्थलाई संवेदनशील ढङ्गले चित्रण गरिएको छ।
प्रकाशकीयमा लेखकको साहित्यिक योगदान, डोटेली तथा नेपाली भाषाको विकासमा उनको सक्रियता र समाजप्रति उत्तरदायी साहित्य सिर्जना गर्ने प्रवृत्तिलाई विशेष महत्व दिइएको छ। यसले ‘भाकल’लाई केवल साहित्यिक कृति नभई सामाजिक चेतनाको दस्तावेजका रूपमा पनि प्रस्तुत गरेको छ।
लेखकको ‘आफ्नो कुरा’ शीर्षकको आत्मकथ्यमा भने आफ्नै जीवनभोगाइ, सुदूरपश्चिमको ग्रामीण परिवेश, समाजमा देखिएका असमानता, पीडा, संघर्ष, उत्साह र अनुभूतिहरूलाई लघुकथाको आधार बनाइएको स्वीकारोक्ति पाइन्छ। लेखकले आफ्ना वरिपरिका घटना, पात्र र परिवेशलाई कलात्मक रूपान्तरण गर्दै समाजका प्रतिनिधि चित्र प्रस्तुत गर्ने प्रयत्न गरेका छन्। साथै पुस्तक प्रकाशनमा सहयोग पुर्याउने व्यक्ति तथा संस्थाप्रति कृतज्ञता व्यक्त गर्दै पाठकबाट रचनात्मक सुझावको अपेक्षा पनि गरेका छन्।
प्रारम्भिक समालोचनात्मक दृष्टि
प्रारम्भिक अध्ययनका आधारमा ‘भाकल’ समकालीन नेपाली लघुकथाको सामाजिक यथार्थवादी धारामा उभिएको कृति देखिन्छ। शीर्षक चयनदेखि भूमिका, प्रकाशकीय र शुभकामनासम्म पुग्दा लेखकको मूल चासो समाजका वास्तविक समस्या, मानवीय मूल्य, नैतिक चेतना तथा परिवर्तनको आकाङ्क्षा रहेको स्पष्ट हुन्छ। कथाहरूको शीर्षकले नै विषयगत विविधता, जनजीवनसँगको निकटता तथा सामाजिक उत्तरदायित्वको संकेत दिन्छ।
यद्यपि पुस्तकको प्रारम्भिक अंशबाट मात्र अन्तिम साहित्यिक मूल्याङ्कन गर्न सकिँदैन। कथाहरूको कथ्य, शिल्प, भाषा, पात्र निर्माण, संवाद, प्रतीक योजना र प्रभावकारिताको विस्तृत अध्ययनपछि मात्र समग्र निष्कर्ष निकाल्न सकिन्छ। तथापि प्रारम्भिक अवलोकनले ‘भाकल’लाई समाजमुखी, यथार्थपरक, मानवीय संवेदनाले सम्पन्न तथा पाठकलाई सोच्न बाध्य बनाउने सम्भावनायुक्त लघुकथा–सङ्ग्रहका रूपमा स्थापित गरेको देखिन्छ।
‘भाकल’ लघुकथा सङ्ग्रह : एक समालोचनात्मक अध्ययन
१. कथासार
रमेश पन्त ‘मीतबन्धु’को ‘भाकल’ लघुकथा सङ्ग्रह समकालीन नेपाली समाजका बहुआयामिक यथार्थको जीवन्त दस्तावेज हो। यस सङ्ग्रहका लघुकथाहरूले राजनीतिक अवसरवाद, धार्मिक अन्धविश्वास, जातीय विभेद, प्रशासनिक भ्रष्टाचार, गरिबी, वैदेशिक रोजगार, सामाजिक असमानता, नैतिक पतन, पारिवारिक सम्बन्ध, शिक्षा, विकास, नेतृत्व तथा मानवीय संवेदनाजस्ता विविध विषयलाई छोटो आयाममा प्रभावकारी ढङ्गले प्रस्तुत गरेका छन्।
‘भाकल’ कथाले वैचारिक रूपमा नास्तिकता र व्यवहारमा धार्मिक कर्मकाण्ड अपनाउने राजनीतिक नेतृत्वको दोहोरो चरित्रमाथि व्यङ्ग्य गर्दछ। ‘निष्कर्ष’, ‘लसपस’ र ‘प्रगतिशील धामी’ कथाहरूले छुवाछूत, जातीय विभेद र धार्मिक रूढिवादको आलोचना गर्दै सामाजिक समानताको पक्ष लिन्छन्। ‘पर्दाफास’, ‘कारोबार’ र ‘भगवान भरोसा’ जस्ता कथाहरूले धर्मलाई व्यापार र स्वार्थपूर्तिको माध्यम बनाउने प्रवृत्तिको पर्दाफास गरेका छन्। ‘चतुर काका’ र ‘दुईजिब्रे’ कथाले मानिसको चातुर्य, छलकपट र स्वार्थी मानसिकतालाई उजागर गर्छन्।
‘किसानका बा’, ‘फाटेको जुत्ता’, ‘गरिबमारा सरकार’, ‘उज्यालो’, ‘पुग्नु’ र ‘समृद्धिको सपना’ कथाहरूले गरिबी, वैदेशिक रोजगार, महामारी, बेरोजगारी र विकासका नाममा हुने असमानताको चित्रण गरेका छन्। ‘आत्मबल’, ‘समय’, ‘नयाँ पहिचान’, ‘लगानी’, ‘समाधान’ र ‘आदत’ जस्ता कथाहरूले आत्मविश्वास, श्रम, समयको महत्त्व, नैतिकता र सकारात्मक जीवनदृष्टिको सन्देश दिएका छन्। ‘बाँदरहरूको शहर यात्रा’, ‘स्याल र भालुको मित्रता’ तथा ‘लबदबार’ कथाहरूले रूपकात्मक शैलीमार्फत मानव समाजका स्वार्थ, नेतृत्व संकट र नैतिक विचलनको आलोचना गरेका छन्।
यसरी हेर्दा सङ्ग्रहका अधिकांश कथाहरू समाजका प्रतिनिधि घटनाबाट जन्मिएका छन् र तिनले पाठकलाई केवल मनोरञ्जन मात्र होइन, गम्भीर सामाजिक चिन्तनतर्फ पनि डोर्याउँछन्।
२. समग्रमा कथाहरूको मूल सन्देश
यस सङ्ग्रहको मूल सन्देश समाजमा व्याप्त विकृति, विसङ्गति र असमानताको उद्घाटन गर्दै मानवीय चेतना, विवेक, समानता, नैतिकता र सामाजिक उत्तरदायित्वको स्थापना गर्नु हो। कथाकारले धर्मको नाममा हुने शोषण, राजनीतिमा मौलाएको अवसरवाद, जातीय विभेद, अन्धविश्वास, भ्रष्टाचार, विकासका नाममा हुने औपचारिकता तथा सामाजिक पाखण्डमाथि तीव्र आलोचना गरेका छन्।
साथै उनले परिश्रम, आत्मबल, समयको सदुपयोग, इमानदारी, मानवता, सहकार्य र विवेकलाई सफल जीवनका आधारका रूपमा स्थापित गरेका छन्। कथाहरूले भाग्यवादभन्दा कर्मवाद, अन्धविश्वासभन्दा वैज्ञानिक चेतना, विभेदभन्दा समानता र स्वार्थभन्दा मानवीय संवेदनालाई प्राथमिकता दिएका छन्। त्यसैले ‘भाकल’ केवल सामाजिक विकृतिको दस्तावेज मात्र होइन, सामाजिक रूपान्तरणको वैचारिक आग्रह बोकेको लघुकथा सङ्ग्रह पनि हो।
३. कथा संरचनागत शैली
यस सङ्ग्रहका लघुकथाहरू संरचनात्मक दृष्टिले अत्यन्त संक्षिप्त, कसिला र प्रभावमुखी छन्। कथाकारले लघुकथाको मूल धर्मअनुसार अनावश्यक वर्णनलाई त्यागेर एउटा केन्द्रीय घटना वा अवस्थालाई आधार बनाई कथाको विकास गरेका छन्। कथाको सुरुआत सामान्य जीवनस्थितिबाट हुन्छ र क्रमशः एउटा विचारोत्तेजक निष्कर्षतर्फ अघि बढ्छ।
प्रायः सबै कथाहरूमा अन्तिम वाक्य वा अन्तिम दृश्यले अप्रत्याशित मोड (Twist Ending) सिर्जना गरेको छ। यही संरचनागत विशेषताले कथाहरूलाई स्मरणीय बनाएको छ। संवादको सन्तुलित प्रयोग, छोटा अनुच्छेद, सीमित पात्र, एकात्मक कथानक तथा संकेतात्मक अन्त्य कथाको संरचनात्मक सबल पक्ष हुन्।
कतिपय कथामा रूपक, प्रतीक तथा पशुपात्रको प्रयोग गरी अप्रत्यक्ष रूपमा मानव समाजको आलोचना गरिएको छ। यसले कथाहरूलाई केवल घटनामूलक नभई अर्थबहुल बनाएको छ।
४. कथाहरूका साहित्यिक विशेषता
यस सङ्ग्रहका लघुकथाहरू साहित्यिक दृष्टिले अनेक विशेषताले सम्पन्न छन्।
पहिलो, सामाजिक यथार्थवाद यसको प्रमुख विशेषता हो। कथाहरू प्रत्यक्ष रूपमा नेपाली समाजका वास्तविक समस्या र अनुभवबाट निर्मित छन्।
दोस्रो, व्यङ्ग्य यसको सबैभन्दा प्रभावकारी शिल्प हो। कथाकारले राजनीतिक नेतृत्व, धार्मिक संस्था, प्रशासन, व्यापारी वर्ग तथा सामाजिक पाखण्डमाथि तीखो व्यङ्ग्य गरेका छन्।
तेस्रो, प्रतीकात्मकता र रूपकात्मक अभिव्यक्तिले कथाहरूलाई कलात्मक उचाइ प्रदान गरेको छ। ‘फाटेको जुत्ता’, ‘मेरुदण्ड’, ‘भाकल’, ‘लबदबार’, ‘स्याल र भालुको मित्रता’ जस्ता शीर्षकहरू स्वयं प्रतीकात्मक अर्थ बोकेका छन्।
चौथो, भाषा सरल, सहज, प्रवाहपूर्ण तथा जनजीवनसँग नजिक छ। कृत्रिम अलङ्कारभन्दा स्वाभाविक अभिव्यक्तिलाई प्राथमिकता दिइएको छ।
पाँचौँ, पात्रहरू सीमित भए पनि प्रतिनिधिमूलक छन्। नेता, व्यापारी, किसान, शिक्षक, दलित, श्रमिक, धामी, विद्यार्थी, सरकारी कर्मचारी आदि पात्रहरू नेपाली समाजका विभिन्न वर्गको प्रतिनिधित्व गर्छन्।
छैटौँ, रसको प्रयोगमा करुण, व्यङ्ग्य, शान्त तथा वीर रसको सन्तुलित प्रयोग पाइन्छ। कथाकारले भावनात्मक प्रभाव र बौद्धिक चेतनाबीच सन्तुलन कायम गरेका छन्।
५. कथाहरूमा देखिएको कथाकारको लेखन प्रवृत्ति
रमेश पन्त ‘मीतबन्धु’ मूलतः समाजमुखी, यथार्थवादी तथा सुधारवादी कथाकारका रूपमा देखिन्छन्। उनको लेखनमा साहित्यलाई मनोरञ्जनभन्दा सामाजिक चेतनाको माध्यम बनाउने प्रवृत्ति स्पष्ट देखिन्छ।
उनको लेखनमा राजनीतिक आलोचना, धार्मिक पुनर्विचार, सामाजिक न्याय, मानवीय समानता, वैज्ञानिक चेतना, नैतिक मूल्य र जनजीवनप्रतिको गहिरो प्रतिबद्धता पाइन्छ। उनले समाजका सीमान्तकृत, दलित, गरिब, किसान तथा श्रमिक वर्गको आवाजलाई विशेष महत्त्व दिएका छन्।
त्यसैगरी, कथाकारको अर्को प्रमुख प्रवृत्ति व्यङ्ग्यात्मक यथार्थवाद हो। उनी प्रत्यक्ष भाषणभन्दा घटनाको माध्यमबाट पाठकलाई निष्कर्षमा पुग्न प्रेरित गर्छन्। कथाको अन्त्यमा आउने व्यञ्जनात्मक मोडले उनको विशिष्ट लेखकीय पहिचान निर्माण गरेको छ।
६. कथाहरूमा देखिएको सैद्धान्तिक तथा दार्शनिक प्रभाव
यस सङ्ग्रहमा बहुआयामिक वैचारिक प्रभाव देखिन्छ।
सामाजिक यथार्थवादका दृष्टिले कथाहरूले समाजका वास्तविक समस्या, वर्गीय असमानता, गरिबी, श्रमजीवी जीवन तथा राजनीतिक विसङ्गतिको यथार्थ चित्रण गरेका छन्।
मानवतावाद कथाहरूको अर्को महत्त्वपूर्ण आधार हो। जात, धर्म, वर्ग र लिङ्गभन्दा माथि उठेर मानव समानता र मानवीय गरिमाको पक्षमा कथाहरू उभिएका छन्।
प्रगतिवादी चेतनाको प्रभाव विशेषतः ‘निष्कर्ष’, ‘लसपस’, ‘प्रगतिशील धामी’ र ‘गरिबमारा सरकार’ जस्ता कथाहरूमा स्पष्ट देखिन्छ, जहाँ सामाजिक संरचनाको आलोचना गर्दै परिवर्तनको आवश्यकता औँल्याइएको छ।
अस्तित्ववादी चेतनाको हल्का प्रभाव पनि केही कथामा पाइन्छ, जहाँ पात्रहरूले आफ्नै विवेक, निर्णय र कर्ममार्फत जीवनको अर्थ खोज्ने प्रयास गरेका छन्।
त्यस्तै कर्मवाद, नैतिक दर्शन तथा तर्कवादको प्रभाव पनि उल्लेखनीय छ। कथाकारले भाग्यवादभन्दा कर्म, अन्धविश्वासभन्दा विवेक र कर्मकाण्डभन्दा मानवीय नैतिकतालाई उच्च स्थान दिएका छन्।
७. कथाहरूमा देखिएको संरचनागत, भाषिक तथा प्रस्तुतिगत कमजोर पक्ष
यद्यपि ‘भाकल’ सङ्ग्रह समग्रमा प्रभावकारी छ, केही सीमित कमजोरीहरू पनि देखिन्छन्।
कतिपय कथामा सन्देशमुखी आग्रह अत्यधिक भएकाले कलात्मकताको तुलनामा उपदेशात्मकता बढी भएको अनुभव हुन्छ। केही कथाको अन्त्य अनुमानयोग्य भएकाले लघुकथामा अपेक्षित चमत्कारिक प्रभाव केही कमजोर बनेको देखिन्छ।
कतिपय कथाहरूमा पात्रको मनोवैज्ञानिक गहिराइभन्दा विचारको प्रस्तुति प्रमुख भएकाले पात्रहरू वैचारिक माध्यमका रूपमा सीमित भएका छन्। केही कथाहरूमा एउटै विषय—भ्रष्टाचार, अन्धविश्वास, राजनीतिक अवसरवाद—बारम्बार दोहोरिँदा विषयगत पुनरावृत्तिको अनुभूति हुन्छ।
भाषा अधिकांश स्थानमा सरल र प्रभावकारी भए पनि कतिपय कथामा स्थानीय शब्द, बोली तथा सन्दर्भबारे अपरिचित पाठकलाई अतिरिक्त व्याख्या आवश्यक पर्न सक्छ। त्यस्तै केही कथामा प्रत्यक्ष निष्कर्ष प्रस्तुत गरिएकाले पाठकलाई स्वतन्त्र व्याख्याको पर्याप्त अवसर कम मिलेको देखिन्छ।
८. समग्रमा समालोचनात्मक सारसंक्षेप
‘भाकल’ समकालीन नेपाली समाजको सामाजिक, राजनीतिक, धार्मिक र सांस्कृतिक यथार्थलाई सशक्त रूपमा अभिव्यक्त गर्ने उल्लेखनीय लघुकथा सङ्ग्रह हो। रमेश पन्त ‘मीतबन्धु’ले अत्यन्त छोटो कथात्मक आयामभित्र गहन सामाजिक चेतना, व्यङ्ग्यात्मक दृष्टि र मानवीय संवेदनालाई सफलतापूर्वक संयोजन गरेका छन्। कथाहरूले समाजका अनेक विकृति र विसङ्गतिलाई उजागर मात्र गरेका छैनन्, तिनको विकल्पका रूपमा विवेक, समानता, मानवता, नैतिकता र सामाजिक उत्तरदायित्वको मार्ग पनि देखाएका छन्।
साहित्यिक दृष्टिले यस सङ्ग्रहको प्रमुख शक्ति यसको सामाजिक यथार्थवाद, तीक्ष्ण व्यङ्ग्य, प्रतीकात्मकता, संवादप्रधान शैली, सरल भाषा, प्रभावकारी अन्त्य तथा प्रतिनिधिमूलक पात्रहरू हुन्। केही कथामा सन्देशमुखी आग्रह र विषयगत पुनरावृत्ति देखिए पनि ती कमजोरीहरूले समग्र कृतिको साहित्यिक मूल्यलाई उल्लेखनीय रूपमा घटाएका छैनन्।
यस सङ्ग्रहलाई नेपाली लघुकथामा सामाजिक यथार्थवाद, मानवीय चेतना र व्यङ्ग्यात्मक अभिव्यक्तिको सशक्त उदाहरणका रूपमा मूल्याङ्कन गर्न सकिन्छ। यसले पाठकलाई केवल कथा पढ्ने अनुभव मात्र नदिई समाज, राजनीति, धर्म र मानव जीवनका मूल्यबारे गम्भीर आत्मचिन्तन गर्न प्रेरित गर्छ। त्यसैले ‘भाकल’ नेपाली लघुकथाको समकालीन प्रवृत्ति, सामाजिक उत्तरदायित्व र साहित्यिक प्रभावकारिताको सफल प्रतिनिधि कृतिका रूपमा स्थापित भएको देखिन्छ।
जगन्नाथ आत्रेय
महेन्द्रनगर, कञ्चनपुर
Discussion about this post