८०१ सवारीसाधनबाट ५५ लाखसम्म : नेपालको अटोमोबाइल क्षेत्रको ५० वर्षे यात्रा

काठमाडौं । नेपालमा अटोमोबाइल व्यवसायको संस्थागत विकासले ५० वर्ष पूरा गरेको छ। नाडा अटोमोबाइल्स एसोसिएसन अफ नेपाल स्थापना भएको दुई वर्षपछि, सन् १९७७ मा नेपालमा एक वर्षमा जम्मा ८०१ वटा नयाँ सवारीसाधन दर्ता भएका थिए। अहिले देशभर दर्ता भएका सवारीसाधनको संख्या करिब ५५ लाख पुगेको छ। नयाँ सवारीसाधन दर्तामध्ये करिब ८४ प्रतिशत मोटरसाइकल रहेका छन्। यसले नेपालीको दैनिक आवागमनमा दुईपांग्रे सवारीसाधनको बढ्दो भूमिकालाई देखाउँछ।

पछिल्ला पाँच आर्थिक वर्षमा नेपालले करिब ४७० अर्ब रुपैयाँ बराबरका सवारीसाधन तथा अटोमोबाइलसम्बन्धी सामग्री आयात गरेको छ। सोही अवधिमा करिब ३५१ अर्ब रुपैयाँ भन्सार राजस्व संकलन भएको छ। पछिल्लो एक आर्थिक वर्षमा मात्रै अटोमोबाइल क्षेत्रबाट राज्यले ७५ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी राजस्व प्राप्त गरेको तथ्यांक छ।

अटोमोबाइल क्षेत्रको योगदान राजस्वमा मात्र सीमित छैन। देशभर फैलिएको डिलर सञ्जाल, पार्टपुर्जा तथा आफ्टरमार्केट आपूर्ति शृंखला, दक्ष मेकानिक तथा सर्भिस टेक्निसियन, अटो फाइनान्स, सवारी बीमा, उत्सर्जन नियन्त्रण, सडक सुरक्षा तथा कर नीतिसम्बन्धी निरन्तर संवादले यस क्षेत्रलाई नेपालको अर्थतन्त्रको महत्वपूर्ण हिस्साका रूपमा स्थापित गरेको छ।

आयातबाट उत्पादनतर्फ अघि बढ्दै

नाडाको स्वर्ण जयन्तीका अवसरमा आयोजना हुने प्रदर्शनीमा ‘मेड इन नेपाल र मेड फर नेपाल’ प्याभिलियन राखिने भएको छ। उक्त प्याभिलियनमा नेपालमै उत्पादन वा एसेम्बल गरिएका सवारीसाधन तथा अटोमोबाइल सामग्री प्रदर्शन गरिनेछ।

करिब आठ नेपाली उत्पादक सहभागी हुने अपेक्षा गरिएको प्याभिलियनमा विद्युतीय मोटरसाइकल, अटोमोटिभ ब्याट्री, ल्युब्रिकेन्ट, हेल्मेटलगायतका उत्पादन प्रदर्शन हुनेछन्। यात्री, एसियन ब्याट्रिज, कोहिनूर प्लास्टिक इन्डस्ट्रिज, नेपाल ल्युब आयल र पूर्वाञ्चल ल्युब आयललगायतका नेपाली उत्पादकको सहभागिता रहने बताइएको छ। यद्यपि अन्तिम सहभागी सूची नाडा सचिवालयबाट पुष्टि हुन बाँकी रहेको जनाइएको छ।

करिब दुई सय स्टल रहने प्रदर्शनीमा स्वदेशी उत्पादनको हिस्सा तुलनात्मक रूपमा सानो भए पनि यसलाई नेपालको अटोमोबाइल क्षेत्रमा आएको महत्वपूर्ण परिवर्तनका रूपमा हेरिएको छ। नेपाल अझै पूर्णरूपमा अटोमोबाइल उत्पादन गर्ने मुलुक बनिसकेको छैन। तर लामो समयसम्म आयातमा निर्भर रहेको क्षेत्रमा स्वदेशमै उत्पादन र एसेम्बली सुरु हुनु औद्योगिक विकासको नयाँ चरणका रूपमा देखिएको छ।

तीन पुस्तासम्म जोडिएको अटोमोबाइल बजार

नेपालको अटोमोबाइल बजारमा सुजुकी र टाटाजस्ता ब्रान्डको उपस्थिति दशकौंदेखि रहँदै आएको छ। लामो समयदेखि एउटै ब्रान्ड र डिलरसँग जोडिएका उपभोक्ताका परिवारमा तीन पुस्तासम्म एउटै डिलरबाट सवारीसाधन खरिद गर्ने उदाहरणसमेत रहेको बताइन्छ।

नाडाका अध्यक्ष सुरेन्द्रकुमार उप्रेतीका अनुसार नेपालको अटोमोबाइल क्षेत्र अब सवारीसाधन आयातमा मात्र सीमित नरही स्वदेशी उत्पादन र आत्मनिर्भरताको दिशामा अघि बढिरहेको छ।

उप्रेतीले नेपाल अब गाडी आयात गर्ने देशमा मात्र सीमित नरही क्रमशः आत्मनिर्भरता र स्वदेशी उद्योगतर्फ अघि बढिरहेको बताए।

५० वर्षअघि नेपालमा सवारीसाधन आयात गर्ने व्यवसायीको प्रतिनिधित्व गर्ने उद्देश्यले स्थापना भएको नाडाको दायरा अहिले निकै फराकिलो भएको छ। हाल नाडाले सवारीसाधन आयातकर्तासँगै एसेम्बलर, वित्तीय सेवा प्रदायक, बीमा कम्पनी, सर्भिस प्रदायक, पार्टपुर्जा व्यवसायी तथा स्वदेशमै उत्पादन गर्ने उद्योगलाई समेत समेट्दै गएको छ।

यस अर्थमा नाडाको स्वर्ण जयन्ती संस्थाको ५० वर्षे यात्राको उत्सव मात्र नभई नेपालको अटोमोबाइल क्षेत्र आयातमुखी बजारबाट उत्पादन, एसेम्बली र आत्मनिर्भरताको सम्भावनातर्फ अघि बढिरहेको संकेतका रूपमा समेत हेरिएको छ।