शून्य घरको सारथि हुन् आमा

प्रकाश चन्द, बैतडी । घरलाई घर बनाउने मूल आत्मा आमाको उपस्थितिमा लुकेको हुन्छ। आमा हुनु केवल सन्तान जन्माउने व्यक्ति मात्र होइन, त्यो शक्ति हुन् जसले एक खण्डहर जस्तै घरलाई सजीवता दिन्छिन्। जब जीवन थलिन्छ, जब सपना चकनाचुर हुन्छन्, जब सबै बाटाहरू बन्द हुन्छन्—त्यो बेलामा समेत आशाको दियो बाल्ने पात्र हुन् आमा। उनी बिना घर केवल भौतिक संरचना हुन्छ, जहाँ न भावना बग्दछन्, न ऊर्जा लहराउँछ। आमा हुनु भनेको घरको केन्द्र बन्नु हो, जहाँ सबै दु:खका कहानीहरू शान्तिमा परिवर्तन हुन्छन्।

जब बुबा घरमा हुनुहुन्न, दाजु–भाइ परदेशमा हुन्छन्, दिदी–बहिनी टाढा बस्छन्—त्यो सूनसान घरमा हिड्ने खुट्टाको आवाज पनि हराउँछ। त्यस्तो सन्नाटामा एक मात्र आवाज हुन्छ, आमाको मन भित्रबाट निस्किएको सुस्केरा, जसले भन्छ – “सबै फर्किन्छन् एक दिन।” उनी त्यो सून्यतामा पनि आशाको रेखा कोर्छिन्, प्रतीक्षाको फूल रोप्छिन्, अनि घरलाई सधैं तयार राख्छिन् – कुनै दिन फर्केर आउने प्रियजनको लागि।

संसारको कुनै पनि भाषामा आमाको बोलीजस्तो मिठास हुँदैन। त्यो बोलीले बाल्यकालमा सुताउँछ, किशोरावस्थामा हौसला दिन्छ, र प्रौढ समयमा सम्झना बनिन्छ। आमा त्यो पात्र हुन् जसले हजारौं चोट खाएर पनि सन्तानलाई मुस्कुराउन सिकाउँछिन्। सन्तानका दुःख उनलाई महसुस हुन्छन्, चाहे त्यो आँखा अगाडि होस् वा परदेशमा। उनी सधैं त्यो कल्याणको प्रार्थना गर्छिन् जुन कहिल्यै देखिँदैन तर सन्तानको जीवनमा आश्चर्यजनक ढंगले घटित भइरहन्छ।

शून्य घरमा पनि आमा एक्लै सबै भूमिका निर्वाह गर्छिन्—रसोईदेखि गोठाला, किसानदेखि शिक्षक, नानीदेखि पण्डितसम्म। चुलो बलेको छैन भने पनि उनी सन्तानलाई छोरी माया गर्छिन्; घाम लाग्दैन भने पनि उनी ओढ्ने दिन्छिन्। सबै बाहिरी सहायता बिना पनि उनी त्यो घरलाई जिन्दगीको हाँगोले गुथेर सजाइरहन्छिन्।

हामीमध्ये धेरैले आमालाई कहिल्यै गुनासो गर्न सुनेका छैनौँ। उनी सधैं सहन्छिन्, तर व्यक्त गर्दिनन्। त्यो मौनता नै उनको शक्ति हो, जुन कहिलेकाहीँ आँशुका थोपा बनेर निधारको बुट्टामा झर्छ। आमा धेरै कुरामा आफूलाई समेट्छिन्—लुगा किन्दिनु, मिठो खान नखानु, हस्पिटल जान ढिला गर्नु—सबैको एउटै कारण: “सन्तानलाई कष्ट नहोस्।”

उनको जीवन सधैं “पहिले सन्तान, अनि म” भन्ने भावनाले भरिएको हुन्छ। त्यो त्यागले घरलाई शान्त बनाउँछ। बाहिर आँधी आए पनि उनी त्यो आँधीलाई झ्यालको पर्दा बनाएर घर भित्र शान्ति ल्याउँछिन्। आमा भनेको त्यागको सजीव मूर्ति हुन्, जसले आफू भित्र हजारौ पीडा लुकाएर पनि अरूलाई हाँस्न सिकाउँछिन्।

हाम्रो समाजले आमाको महत्त्व कहिल्यै पूर्ण रूपमा बुझ्न सकेको छैन। उनीलाई “गृहिणी” भनेर चिनिन्छ, तर उनी त्यसभन्दा कहीं धेरै बढी हुन्। आमा एक उद्यमी हुन्, जसले दैनिक जीवन व्यवस्थापन गर्छिन्; एक मनोवैज्ञानिक हुन्, जसले सन्तानका भावनालाई बुझ्छिन्; एक शिक्षिका हुन्, जसले बिना किताब ज्ञान दिन्छिन्; अनि एक लिडर हुन्, जसको प्रेरणाले परिवार उभिएको हुन्छ।

शून्य घरमा आमा हुनु भनेको त्यो स्थायित्व हो जसले घरलाई बाँच्न योग्य बनाउँछ। बुढेसकालमा सहारा चाहिने बेलामा पनि उनी सन्तानकै चिन्तामा डुब्छिन्। त्यो माया कहिल्यै सर्तमा आधारित हुँदैन। उनी सधैं पूर्ण समर्पणमा विश्वास गर्छिन्, जहाँ स्वार्थको रेखा हुँदैन। समाजले यस्तो स्त्रीको योगदानलाई आर्थिक मूल्यमा नाप्न खोज्नु उसको अपमान हो।

अन्ततः
“शून्य घरको सारथि हुन् आमा” एक सत्य जीवन दर्शन हो। आमा हुनु भनेको संसारका सबै भूमिका एकै व्यक्तिमा समाहित हुनु हो। जब घरमा सबैजना व्यस्त हुन्छन्, आमा एक्लै त्यो शून्यता भर्दै बसिरहन्छिन्। सन्तान फर्कन्छन्, जीवन बदलिन्छ, समय परिवर्तन हुन्छ—तर आमा सधैं उही रहन्छिन्: माया गर्ने, सम्हाल्ने, र बाटो हेर्ने।

आजका पुस्ताले आमालाई केवल घरको व्यक्ति होइन, जीवनको सारथी मानेर हेर्न आवश्यक छ। उनका हरेक श्रम, हरेक चिसो आँखा, र हरेक थकित शरीरलाई सम्मान गर्न जरुरी छ। किनभने त्यो शून्य घर जहाँ आमा हुँदैनन्, त्यो केवल इँटा र सिमेन्टको थुप्रो हुन्छ। आमा छिन् भने घर जिन्दगी हुन्छ, ऊर्जा हुन्छ, आशा हुन्छ—र त्यो आशाको सारथि, बन्छिन् आमा।