काठमाडौं । हिन्दू धर्मावलम्बीको महत्वपूर्ण धार्मिक पर्व पितृपक्ष अर्थात् सोह्रश्राद्ध आजदेखि सुरु भएको छ। दिवङ्गत आफन्त तथा पितृको सम्झना गर्दै तर्पण, पिण्डदान, सिदादान तथा श्राद्ध गर्ने परम्पराअनुसार सोह्रश्राद्ध सुरु भएसँगै राजधानी काठमाडौंलगायत विभिन्न धार्मिकस्थलमा श्रद्धालुको चहलपहल बढेको छ।
आश्विन कृष्ण प्रतिपदादेखि आश्विन शुक्ल प्रतिपदासम्मको अवधिलाई पितृपक्षका रूपमा लिइन्छ। यस अवधिमा दिवङ्गत आफन्तको मृत्यु भएको तिथिअनुसार श्राद्ध गर्ने प्रचलन छ। मृत्यु तिथि थाहा नभएका व्यक्तिले भने धार्मिक परम्पराअनुसार तोकिएको तिथिमा श्राद्ध तथा तर्पण गर्ने गर्दछन्।
सोह्रश्राद्ध सुरु भएसँगै पशुपतिनाथ क्षेत्र, नदीकिनार तथा अन्य तीर्थस्थलमा पितृको नाममा तर्पण र पिण्डदान गर्नेहरूको उपस्थिति बढेको छ। विशेषगरी काठमाडौं उपत्यकाका धार्मिकस्थलमा टाढाटाढाबाट समेत श्रद्धालु पुग्ने गरेका छन्।
धार्मिक मान्यताअनुसार श्राद्धका क्रममा पितृलाई पवित्र जल अर्पण गर्ने कार्यलाई तर्पण भनिन्छ। तर्पणमा कुश, तिल, जौ, फूल, चन्दन तथा पवित्र जल प्रयोग गर्ने परम्परा छ। त्यस्तै, पितृको सम्झनामा पिण्ड अर्पण गर्नुका साथै ब्राह्मणलाई भोजन तथा दान दिने चलनसमेत रहेको छ।
नेपालमा सोह्रश्राद्ध घरमै गर्ने परम्परा भए पनि सहरी क्षेत्रमा बसोबास गर्ने परिवारहरू नजिकका नदी, मन्दिर तथा तीर्थस्थलमा पुगेर श्राद्ध तथा तर्पण गर्ने गरेका छन्। गुरु–पुरोहितको निर्देशन र पारिवारिक परम्पराअनुसार विभिन्न धार्मिक विधि पूरा गर्ने गरिन्छ।
हिन्दू धार्मिक मान्यताअनुसार ठूला चाडपर्वअघि पितृलाई सम्झने परम्परा रहिआएको छ। दशैं र तिहारजस्ता प्रमुख पर्वअघि पर्ने सोह्रश्राद्धलाई पितृप्रति श्रद्धा व्यक्त गर्ने तथा आफ्ना पारिवारिक दायित्व स्मरण गर्ने अवसरका रूपमा लिइन्छ।
गरुड पुराण, विष्णु पुराण र महाभारतलगायतका धार्मिक ग्रन्थमा पितृपक्ष र श्राद्धसँग सम्बन्धित विभिन्न प्रसङ्ग उल्लेख गरिएको पाइन्छ। धार्मिक विश्वासअनुसार श्रद्धापूर्वक तर्पण, पिण्डदान, भोजन तथा दान गरेमा पितृ प्रसन्न भई परिवारमा सुख, शान्ति र समृद्धि प्राप्त हुने विश्वास छ।
सोह्रश्राद्ध केवल धार्मिक कर्मकाण्डमा सीमित नभई दिवङ्गत आफन्तको स्मरण, पारिवारिक जिम्मेवारी र पुस्ताबीचको सम्बन्धलाई निरन्तरता दिने सांस्कृतिक अवसरका रूपमा समेत नेपाली समाजमा स्थापित छ। दशैं–तिहारको पूर्वसन्ध्यामा पर्ने भएकाले यसको धार्मिक तथा सांस्कृतिक महत्व अझ विशेष मानिन्छ।











Discussion about this post