काठमाडौँ । सनातन परम्परामा पितृहरूको सम्झना, सम्मान र तृप्तिका लागि मनाइने सोह्रश्राद्ध सुरु भएको छ। आश्विन कृष्णपक्षको प्रतिपदादेखि औँसीसम्म पितृहरूका नाममा पिण्डदान र तर्पण गर्ने परम्परा रहेको छ। यसलाई पार्वणश्राद्ध वा महालय श्राद्ध पनि भनिन्छ।
सोह्रश्राद्धको मूल अवधि १५ दिन भए पनि श्राद्धको तयारीका रूपमा गरिने एकछाकीसमेत जोड्दा १६ दिन हुने भएकाले यसलाई ‘सोह्रश्राद्ध’ भनिएको बताइन्छ। यस अवधिमा दिवंगत माता–पिता, हजुरबुवा–हजुरआमालगायत पितृहरूको सम्झनामा श्राद्ध, पिण्डदान र तर्पण गरिन्छ।
शास्त्रीय परम्पराअनुसार श्राद्धमा पितृको दायरा प्रत्यक्ष पितृवंशमा मात्र सीमित नभई मातृवंश, ससुराली खलक, गुरु, शिष्य, मित्र तथा हितैषीसम्म फैलिएको उल्लेख छ।
श्राद्धका विधिमा समयअनुसार परिवर्तन र विविधता देखिँदै आएको छ। छोरीले समेत काजक्रिया तथा श्राद्ध गर्न सक्ने धार्मिक आधार रहेको उल्लेख गर्दै आधुनिक समाजमा परम्परालाई व्यवहारिक र समावेशी बनाउँदै लैजानुपर्नेमा जोड दिइएको छ।
धार्मिक परम्परासँगै विश्वका विभिन्न समुदायमा पनि आफ्ना दिवंगत पुर्खाको सम्झना गर्ने विभिन्न संस्कार र पर्व प्रचलित छन्। यसले पितृप्रतिको सम्मान र स्मरण मानव समाजमा व्यापक सांस्कृतिक भावनाका रूपमा रहेको देखाउँछ।
बदलिँदो जीवनशैली, आर्थिक अवस्था र सामाजिक परिस्थितिका कारण श्राद्ध तथा अन्य संस्कारमा व्यवहारिक कठिनाइ बढ्दै गएको भन्दै समयअनुकूल परिमार्जन आवश्यक रहेको सामग्रीमा उल्लेख छ। धार्मिक संस्कारलाई व्यवहारिक र वहन गर्न सकिने बनाउँदै लगेमा धर्म, संस्कृति र परम्पराको संरक्षण गर्न सकिने बताइएको छ।
Discussion about this post